Soltau

Mahnmal der Opfer der NS-Zeit Soltau

Naam op de kaart

Soltau

Locatie

Spoorwegstation, Heidebahn en Oeninger Weg

Korte beschrijving

Het station Soltau speelde in de Nazi-tijd als aanvoer- en spoorwegknooppunt een tragische rol bij de transporten van gedetineerden naar de concentratiekampen Neuengamme en Bergen-Belsen. Tegen het einde van de oorlog waren in Soltau leden van de Hitlerjugend betrokken bij de jacht en de moord op vluchtelingen. Zelfs aan het einde van de oorlog waren veel Nazi's gericht op trouw aan de Führer en solidariteit met het Nazi-regime. Bij dit routepunt gedenken we de tragische gebeurtenissen in Soltau en overdenken we het fenomeen van de staatsopvoeding tot lid van de Hitlerjugend. We vragen je ook wat 'solidariteit' voor jou eigenlijk inhoudt. Zie onder Bronnen: de links 'Het einde in Soltau', 'Hitlerjugend' en 'Voeg je eigen definitie van solidariteit toe'.

Instapsituatie

Het is 11 april 1945. De lange transporttreinen, met mensen op weg naar Bergen-Belsen of verder naar Auschwitz stonden stil op de vrije Heidebahn, want het spoor was beschadigd door geallieerde bombardementen. Een aantal gevangenen vluchtten in de richting van Soltau. Er waren inwoners die hen opvingen met voedsel en kleding. Maar leden van de Wehrmacht, de SS en de plaatselijke Hitlerjugend maakten juist jacht op deze vluchtelingen. Samen doodden ze, de meesten in Soltau, meer dan honderd mensen. Een fragment uit het dagboek van Abel J. Herzberg (1893-1989) voormalig advocaat te Amsterdam: 'Ook de twee luitenants en hun jonge helpers in de regio Siberië hebben succes geboekt. Achter het Hitler Jeugdhuis, bij de manege, is een hele groep "gestreepte" mensen opgepakt. Sommigen werden gevangen genomen door bange of goede burgers, anderen gevonden door fanatieke kameraden. De Pimpfe en Hitlerjugend leidden trots de vermoeide mannen in hun 'criminele kleding' van het treinstation en elders naar het verzamelpunt. Als groep werden ze door de stad gereden om hun ‘veroordeling’ te krijgen van de gevechtscommandant in de manege. Dan terug naar het jeugdhuis. Een grindgroeve wordt als graf gekozen. Een boze moeder uit het naburige woud van Siberië die haar toekijkende kinderen in angst het huis binnen sleept, scheldt op de twee jonge mannen in luitenantsuniform die de actie leiden. De mannen zijn attent en gaan wat dieper het bos in om hun moorden te plegen.' Tegen het einde van de oorlog was het een en al chaos, ook in Soltau. Zie voor beschrijvingen van de laatste maanden, onder 'Bronnen', de link: 'Het einde in Soltau'. Zie voor meer informatie over de Hitlerjugend onder 'Bronnen': de link 'Hitlerjugend' en ook 'Bund Deutscher Mädel'

Bronnen

  • educatief Hitlerjugend
  • educatief Holocaustmonument Soltau
  • educatief Dichter en pedagoog
  • educatief Bund Deutscher Mädel
  • educatief Praktische opdracht Hitlerjugend
  • educatief Het einde in Soltau
  • educatief Station Soltau in Nazi-tijd
  • educatief Massagraf Soltau
  • educatief 'Tussen kwetsbaarheid en weerbaarheid', uitgave van Het Nationaal Comité 4 en 5 mei.
  • educatief Over solidariteit gesproken
  • educatief Voeg je eigen definitie van solidariteit toe
  • educatief Lesmateriaal Terug naar Westerbork
  • recreatief Spielmueum-Soltau
  • recreatief Ontdek Soltau

Herdenken en overdenken

  • Herdenken: Soltau heeft het Holocaust Mahnmal. Op de plek waar het massagraf van de slachtoffers inderhaast was ingericht. De slachtoffers zijn eind april 1945 op last van de Britten herbegraven. Zie onder 'Bronnen' de link 'Holocaustmonument Soltau'
  • Herdenken: Van het herbegraven eind april 1945 van de slachtoffers van 11 april 1945 is een film (zonder geluid). Zie bij 'Bronnen': de link 'Massagraf Soltau'
  • Overdenken: De Hitlerjugend kreeg onder leiding van o.a. Baldur von Schirach een 'staatsopvoeding'. Zie voor uitgebreide informatie onder 'Bronnen' de links: 'Hitlerjugend' , 'Bund Deutscher Mädel'.
  • Overdenken: In 1933 werd Baldur von Schirach aangesteld als 'Reichsjugendführer': Leider van de Jeugd in het Duitse Rijk, de Hitlerjugend. Hij streefde ernaar jongeren te winnen voor de idealen van het nationaal-socialisme. Kinderen werd geleerd dat het belangrijk is je leven te geven voor de Führer. Zie onder 'Bronnen' de link: 'Dichter en pedagoog'.
  • Overdenken: Een staatsopvoeding zoals bij de Hitlerjugend zou in een democratie, zoals de onze, niet kunnen en mogen. Wel wordt door de overheid veel geïnvesteerd in educatie tot 'burgerschap', ook voor 'nieuwkomers'. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei heeft in 2019 een essay, van de hand van Tamar de Waal, uitgebracht over het belang van burgerschap. Zie onder 'Bronnen' de link: 'Tussen kwetsbaarheid en weerbaarheid'
  • Overdenken: Zelfs aan het einde van de oorlog waren veel Nazi's gericht op trouw aan de Führer en solidariteit met het regime. Daardoor waren velen, ook jeugdigen, tot de meest onmenselijke dingen in staat, zoals de moorden in Soltau. In ons democratische en vredelievende land wordt van 'nieuwkomers' ook solidariteit verwacht. Maar wat betekent dat dan? Zie onder Bronnen: de link 'Over solidariteit gesproken'.

Activiteiten

  • educatief Bezoek het Holocaustmonument van Soltau. Het bevindt zich aan het noordeinde van de Oeninger Weg.
  • educatief Bekijk de film over het massagraf in Soltau. En lees de omschrijving die er onder staat. Zie bij 'Bronnen': de link 'Massagraf Soltau'
  • educatief Lees het essay van Tamar de Waal over het belang van burgerschap. Zie onder 'Bronnen' de link: 'Tussen kwetsbaarheid en weerbaarheid' , uitgegeven door Het Nationaal Comité 4 en 5 mei.
  • educatief Lees de 'Praktische opdracht Hitlerjugend'. Zie onder 'Bronnen' de link: 'Praktische opdracht Hitlerjugend'
  • educatief Er zijn veel definities van solidariteit. Zie onder Bronnen: de link 'Voeg je eigen definitie van solidariteit toe'
  • educatief Bekijk een of meerdere onderwerpen, die jou aanspreken, uit het Lesmateriaal van de Stichting Terug naar Westerbork. En neem deel aan activiteiten die worden voorgesteld. Zie onder Bronnen: de link 'Lesmateriaal Terug naar Westerbork'
  • recreatief Bezoek het 'Spielmuseum' van Soltau, Poststrasse 15. Zie onder 'Bronnen' de link: ''Spielmuseum'
  • recreatief Meer recreatieve activiteiten in Soltau: zie onder Bronnen de link: 'Ontdek Soltau'